Een zoektocht naar de essentie van het leven

Als een zoektocht naar de essentie van het leven, zo typeert beeldend kunstenaar Maria Scherf haar eigen werk. Van zondag 16 september tot eind november exposeert zij twee van haar projecten in de Tuindorpkerk: ‘Windstilte van de ziel’ en ‘Gelaat’.

Het zijn tekeningen waar je lang naar kunt kijken. Er zit veel diepte in. Je zoekt met je ogen naar een voorstelling en dan blijf je kijken naar een detail. Wat zie ik? Een gezicht? De vorm van een lichaam? Iets van een landschap. Het is mysterieus, steeds zie je weer nieuwe dingen waardoor je langzaam een eigen verhaal maakt bij de tekeningen.

Maria geeft zelf de volgende toelichting: “Het project ‘Windstilte van de ziel’ omvat in totaal 5 houtskooltekeningen op groot formaat. Het zijn verhalen die ik heb opgetekend in de windstilte van mijn ziel. De windstilte die ontstaat als ik door de rusteloosheid en de drukte van alledag kan vallen, als ik kan wachten en loslaten. Dan kom ik thuis en gaat het stromen in mij. Tijd en ruimte spelen geen rol meer. Heeft die windstilte iets te maken met de Eeuwigheid?”

Kunsthistoricus Anikó Ouweneel schreef op de website van ArtWay over de hier afgebeelde ‘Windstilte van de ziel 5’: “Een zachte bewegingsloze beweging kenmerkt deze tekening. De lijnenharmonie heeft vele tinten zacht wit, zwart, grijs en her en der roodbruin. Voordat iets echt vorm krijgt, wordt het alweer iets anders. De fragmentatie lijkt tegelijkertijd zijdezacht en staalhard, waardoor er een uitdagende spanning in de tekening ontstaat. Het wezen is gehavend, het schuilt. Maar het is in de kern intact, nog herkenbaar in de schoonheid van haar gelaat. Ik kijk en ik denk aan de verrassende, pijnlijke en toch zachte geboorte van heelheid en harmonie. Het kost wat, maar het komt eraan.
Ik vang beeldklanken op van pijn, zoeken, niet weten en toch berusten, maar ook klanken van wachten en verlangen. Alsof de tekening delen van een nieuw gecomponeerd symfonisch muziekstuk uitbeeldt. De indrukken zijn gefragmenteerd, maar toch harmonieus en op elkaar afgestemd. Ik voel mij erbij thuis: gekend, geliefd, veilig en vooral: vol verlangen en verwachting. Ook als het leven moeilijk, vol pijn en verdriet is, ergens in de windstilte van mijn ziel weet ik dat ik weet: het komt goed.”

Het project ‘Gelaat’ is geïnspireerd door de Frans-joodse filosoof Levinas: “Ik word ik in het aangezicht van de Ander”. Het zijn zeven tekeningen in houtskool en diverse soorten krijt die iets vertellen van de spirituele ruimte die ontstaat als je de ander wezenlijk mag en kan zien. Maria Scherf schrijft zelf: “Alle tekeningen zijn dynamisch van aard; de vormen lossen op zodra ze vast dreigen te worden. Zoals de Eeuwige niet in een beeld is te vangen.”

Op alle zeven tekeningen is een gezicht te zien, maar het zijn geen heldere portretten. Eerder sfeerimpressies. Toch heeft elk gezicht wel duidelijk een eigen individualiteit. Het is alsof de kunstenaar heel voorzichtig en teder met houtskool en krijt het gezicht heeft afgetast van de mensen die ze heeft uitgebeeld. Een gezicht met gesloten ogen; slaapt degene die is uitgebeeld? Een kind, een meisje vermoed ik, lacht vriendelijk. Iemand met zware oogleden kijkt de beschouwer vermoeid aan.
Je blijft kijken en vermoeden, maar echt duidelijk wordt het niet. De ander blijft een geheim. Zo word je als kijker uitgenodigd om te zoeken naar de essentie van de ander.

Ik vroeg me af waarom de serie ‘Gelaat’ heet en waarom niet ‘Gezicht’? Wat zou het verschil kunnen zijn tussen ‘gezicht’ en ‘gelaat’? Ik geef mijn eigen associatie als suggestie voor wanneer u zelf naar de serie komt kijken. Bij een gezicht gaat het om wat wij kunnen zien van iemand anders. Gezichtsbedekkende kleding vinden veel mensen niet prettig. We kunnen dan niet zien wie die ander is. Het gaat om ons zien en identificeren: Dat ben jij.
Bij het gelaat van de ander gaat het over iets anders. Het woord ‘gelaat’ associeer ik met ‘laten gebeuren’; het is anders dan zien en identificeren. Niets wordt vastgelegd. Zo ontstaat er ruimte voor ontmoeting.

Iedere zondag van 16 september tot 25 november van 9.30 – 12.00 uur, in de Tuindorpkerk Van Riellaan 1 in Utrecht.

Door Ype Viersen



In het kader van de tentoonstelling geeft Maria Scherf op zaterdag 13 oktober een workshop. Uitgangspunt is het project “Gelaat”, waarvan 7 tekeningen in de kerk te zien zijn. Bron van inspiratie - zowel voor de tekeningen als voor de workshop - is een tekst van de filosoof Levinas: “Ik word ik in het aangezicht van de Ander”.

Naast meditatie, een stukje tekst en gesprek, vormt de kunstzinnige verdieping door schilderen of tekenen een belangrijk onderdeel van de workshop. Niet alles is in woorden te vatten….

Praktische informatie:
Datum:  zaterdag 13 oktober 2018 
Tijd:  10 - 13 uur (inloop vanaf 9.30 uur) 
Plaats:  Huis-in-de-wijk Tuindorpkerk, Suringarlaan 1
Kosten:   € 10 per persoon, inclusief materiaal en koffie/thee
Ervaring nodig? Absoluut niet, iedereen is van harte welkom!

Tijd en ruimte voor verbinding, verwondering en verdieping.
Opgave graag bij Maria Scherf, frscherf@gmail.com tel. 06-28194999 of bij Richard Kemper, rapkemper@hotmail.com tel. 06-41910572