Het verhaal van gedenken en hoop

Zo typeert rabbijn Jonathan Sacks de Haggada, het Verhaal over de Uittocht uit Egypte en de tocht door de woestijn naar het Beloofde Land.

Deze Vertelling is een verzameling van vragen van kinderen, van verzen uit de Thora, van liederen zoals de psalmen, van commentaarstemmen van tal van Joodse wijzen uit de loop der eeuwen, en van symboolhandelingen zoals het wassen van de handen of het dopen van lentegroen in een bakje met zout water.
De Haggada, de Vertelling, wordt beschouwd als het mooiste, rijkst versierde boek in de Joodse traditie, maar ook als het meest effectieve leermiddel om iedere generatie die deelneemt aan de Sederviering zich te laten verbinden met het aloude verhaal van verslaving naar bevrijding.

HaggadahJonathan Sacks heeft een eigentijds commentaar geschreven op deze Vertelling en noemt het boekje ‘Het Verhaal bij Uitstek’. In 21 essays die bij de Haggada zijn gevoegd, werkt hij allerlei bekende en onbekende aspecten ervan uit. Hij laat zien dat de Joodse gemeenschap de eeuwen door heeft kunnen overleven door deze verhalen met elkaar te delen van. Door samen te leren, samen de grote gebeurtenissen in de geschiedenis te vieren en te doordenken, ontstaat er een sterke onderlinge verbondenheid. Er is geen sterker samenbindend verhaal in het jodendom gecreëerd dan deze Vertelling.
Als je dit verhaal met elkaar viert, groeit er bij oude en nieuwe generaties een historisch bewustzijn dat het leven zin en waarde heeft, dat de geschiedenis een doel heeft en dat het de moeite waard is om ook in situaties waarin het moeilijk is, te vertrouwen op God en te blijven hopen dat er een omkeer komt, dat bevrijding een kans krijgt en mensen tot samenleven komen. Niet voor niets noemt Sacks dit verhaal ‘Een verhaal van gedenken en hoop’ Door samen stil te staan bij wat er gebeurd is in de loop der tijd én in deze tijd, en bij het wonder dat God de gemeenschap steeds weer nieuwe wegen heeft gewezen en blijft dragen door de tijden heen, bleef en blijft de hoop levend.

Aan de basis van dit verhaal ligt het besef dat je, oud of jong, kunt leren gedenken en hopen. Hoop op de toekomst ontstaat niet vanzelf. Daar moet je je voor inspannen. En de motor om te leren herinneren en hopen ligt in het aanwakkeren van de nieuwsgierigheid, het leren stellen van vragen, het leren verlangen naar vrijheid. Het getuigt van pedagogisch diep inzicht dat de oude wijzen in het Jodendom de vragen van kinderen centraal hebben gesteld in het leerproces! Door hun vragen kan levenswijsheid, levenszin en levenskunst door de eeuwen heen verworven op een aansprekende wijze worden gedeeld tussen de generaties.
Het commentaar en de essays van Jonathan Sacks, bieden ons als oecumenische en gastvrije gemeente in Tuindorp een prachtige leidraad om als gemeenschap die de weg van Jezus wil volgen, al vertellend, samen vierend, samen handelend onze weg in het heden tastenderwijs te vinden. We mogen echt weten en ervaren dat God ons oproept om met ons leven te antwoorden op zijn roep. Daarbij mogen we al onze gaven en talenten bij inzetten. Geloven doe je immers met hoofd en hart, met je ziel, je geest en je handen.

Bas van den Berg
Naar aanleiding van The Jonathan Sacks Haggada with Collected Essays on Pesach. Maggid Books, Jeruzalem 2016.